Spis treści
- Niebo może wyglądać zupełnie inaczej
- Pod drzewami pojawią się małe sierpy
- Zwierzęta mogą zareagować na nietypową zmianę światła
- Może zmienić się także temperatura i wiatr
- Gdzie w Polsce zaćmienie będzie najgłębsze?
- Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie?
- Jest też bezpieczna metoda bez patrzenia na Słońce
- 12 sierpnia warto spojrzeć w stronę zachodu
Gdy myślimy o zaćmieniu Słońca, często wyobrażamy sobie nagłą ciemność i dzień zamieniający się w noc. 12 sierpnia 2026 roku w Polsce zobaczymy jednak inne, choć również niezwykłe widowisko. Księżyc przesłoni dużą część tarczy Słońca, a ponieważ zjawisko nastąpi wieczorem, gdy gwiazda będzie już nisko nad zachodnim horyzontem, światło zacznie wyraźnie słabnąć tuż przed zachodem.
W zależności od miejsca w Polsce maksimum przypadnie mniej więcej między 19:55 a 20:10. Skala zaćmienia również będzie różna: w Warszawie przesłonięte zostanie około 82 proc. tarczy, we Wrocławiu niemal 85 proc., a w Krakowie około 64 proc.
To oznacza, że warto wyjść na zewnątrz. Trzeba jednak pamiętać o jednej rzeczy: nawet przy tak głębokim zaćmieniu częściowym patrzenie bezpośrednio na Słońce jest niebezpieczne.
Niebo może wyglądać zupełnie inaczej
Podczas głębokiego zaćmienia częściowego ilość światła docierającego do powierzchni Ziemi wyraźnie spada. Nie oznacza to jednak, że w Polsce zapadnie noc. Słońce nadal pozostanie nad horyzontem, a jego światło będzie wystarczająco silne, by niebo zachowało dzienny charakter.
Efekt może być jednak nietypowy. Krajobraz może stać się mniej kontrastowy, a światło bardziej „płaskie” i chłodniejsze w odbiorze. Szczególnie ciekawie może wyglądać okolica zachodniego horyzontu, gdzie częściowo zasłonięte Słońce będzie znajdowało się bardzo nisko.
Nie należy jednak oczekiwać identycznych efektów w całym kraju. Ich intensywność zależy między innymi od stopnia zaćmienia, zachmurzenia, przejrzystości atmosfery i lokalnego ukształtowania terenu.
Pod drzewami pojawią się małe sierpy
Jednym z najbardziej fotogenicznych efektów częściowego zaćmienia są tak zwane sierpowate obrazy Słońca.
Zwykle szczeliny między liśćmi działają jak naturalne otworki. W normalny słoneczny dzień na ziemi powstają przez nie małe, okrągłe plamki światła. Podczas zaćmienia ich kształt zmienia się razem z kształtem widocznej części tarczy Słońca.
W efekcie na chodniku, trawie czy ścianach można zobaczyć dziesiątki, a nawet setki małych świetlnych sierpów. To jeden z najprostszych sposobów na obserwowanie zaćmienia bez patrzenia wprost na Słońce.
Zwierzęta mogą zareagować na nietypową zmianę światła
Zwierzęta nie wiedzą, że trwa zaćmienie. Reagują na zmieniające się warunki środowiska, przede wszystkim na światło.
Podczas głębokich zaćmień obserwowano między innymi wyciszenie części ptaków, wcześniejsze pojawianie się niektórych zwierząt nocnych oraz zmiany aktywności owadów. Reakcje nie są jednak identyczne u wszystkich gatunków i nie można zakładać, że każde zwierzę zachowa się w określony sposób. Badania prowadzone podczas wcześniejszych zaćmień wykazały wyraźne, ale zależne od gatunku zmiany zachowania ptaków.
Dlatego 12 sierpnia warto zwrócić uwagę nie tylko na niebo. Jeśli zaćmienie będzie głębokie i niebo pozostanie bezchmurne, otoczenie może na kilka minut sprawiać wrażenie, jakby dzień nagle przesunął się w stronę wieczoru.
Może zmienić się także temperatura i wiatr
Zmniejszenie ilości promieniowania słonecznego może powodować lokalne ochłodzenie i wpływać na zachowanie przyziemnej atmosfery. Podczas niektórych zaćmień obserwowano również zmiany prędkości i kierunku wiatru, określane czasem jako „wiatr zaćmieniowy”.
Nie oznacza to jednak, że w każdym miejscu temperatura spadnie o kilka stopni w ciągu kilkunastu minut. Skala efektu zależy od pogody, pory dnia, zachmurzenia, wilgotności i lokalnych warunków. Badania atmosferycznych skutków zaćmień potwierdzają możliwość występowania takich zmian, ale ich wielkość nie jest stała.
34
Gdzie w Polsce zaćmienie będzie najgłębsze?
12 sierpnia zaćmienie będzie widoczne w całej Polsce, ale Księżyc nie przesłoni wszędzie takiej samej części tarczy Słońca. Według wyliczeń dla poszczególnych miast:
- Wrocław: około 84,8 proc., maksimum około 20:09,
- Poznań: około 83,9 proc., maksimum około 20:07,
- Szczecin: około 84 proc., maksimum około 20:06,
- Łódź: około 83,8 proc., maksimum około 20:06,
- Warszawa: około 81,7 proc., maksimum około 20:02,
- Gdańsk: około 82,5 proc., maksimum około 20:03,
- Kraków: około 64,4 proc., maksimum około 19:56.
W całym kraju początek zjawiska nastąpi około 19:10–19:20, natomiast dokładna godzina zależy od lokalizacji. Koniec przypadnie już po 20:30, a w części kraju nawet bliżej 21:00.
To właśnie niskie położenie Słońca sprawia, że podczas obserwacji szczególnie ważny będzie niezasłonięty zachodni horyzont.
Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie?
Tutaj nie ma miejsca na kompromisy.
W Polsce będzie to zaćmienie częściowe, więc Słońce przez cały czas pozostanie częściowo widoczne. Nie wolno patrzeć na nie bezpośrednio gołym okiem – nawet wtedy, gdy wydaje się przygaszone i znajduje się nisko nad horyzontem.
Do bezpośredniej obserwacji należy używać specjalnych okularów zaćmieniowych lub ręcznych filtrów słonecznych spełniających normę ISO 12312-2. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają odpowiedniej ochrony. NASA wyraźnie ostrzega również przed patrzeniem na Słońce przez lornetkę, teleskop lub aparat bez specjalistycznego filtra zamontowanego po stronie obiektywu.
Jeśli korzystasz z okularów zaćmieniowych, sprawdź je przed użyciem. Nie powinny być porysowane, pęknięte ani uszkodzone.
Jest też bezpieczna metoda bez patrzenia na Słońce
Nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu, żeby zobaczyć jeden z efektów zaćmienia.
Wystarczy obserwować cienie rzucane przez liście drzew albo przygotować prosty aparat otworkowy. Mały otwór w kartonie pozwala wyświetlić obraz Słońca na drugiej powierzchni. Podczas zaćmienia zamiast pełnego koła zobaczysz charakterystyczny sierp.
To także świetny sposób na pokazanie zjawiska dzieciom bez kierowania ich wzroku w stronę Słońca.
12 sierpnia warto spojrzeć w stronę zachodu
Zaćmienie z 12 sierpnia 2026 roku będzie szczególne nie dlatego, że Polska znajdzie się na trasie całkowitego zaćmienia – tak nie będzie. Pas całkowitości przebiegnie między innymi przez Grenlandię, Islandię i Hiszpanię, podczas gdy w Polsce zobaczymy głęboką fazę częściową.
Dla polskich obserwatorów najciekawsze będzie połączenie dużego przesłonięcia tarczy, późnej pory i niskiego położenia Słońca nad zachodnim horyzontem.
Warto więc znaleźć miejsce z szerokim widokiem na zachód, sprawdzić prognozę pogody i przygotować certyfikowane okulary zaćmieniowe. Jeśli chmury nie pokrzyżują planów, 12 sierpnia wieczorne niebo może dostarczyć jednego z ciekawszych astronomicznych widowisk tego lata.
